Serbia mban zgjedhje të parakohshme parlamentare të dielën, ku presidenti Aleksandar Vuçiç do të përballet me lëvizjen kundër korrupsionit të udhëhequr nga studentët, të njohur si “Studentët Fitojnë” ose “Lista e Studentëve”, si dhe me “Serbinë Evropiane”, një aleancë e partive opozitare pro‑perëndimore.
Lëvizja studentore në Serbi lindi pas gati dy vitesh protestash në rrugë, për t’u përfshirë më pas në politikën zgjedhore me një listë kandidatësh të regjistruar rishtazi. Protestat studentore u nxitën fillimisht nga një aksident tragjik në nëntor të vitit 2024 në Novi Sad, ku çatia e një stacioni treni u shemb, duke lënë të vdekur 16 persona. Kjo ngjarje shkaktoi një valë protestash mbarëkombëtare kundër korrupsionit.
Sipas analistit politik Dragan Popoviç, këto zgjedhje përfaqësojnë më shumë sesa thjesht një betejë politike mbi rrugën drejt demokracisë apo thellimit të autokracisë.
“Kjo është e vetmja çështje në këto zgjedhje; prandaj, kjo qasje, ndërtimi i një konsensusi kaq të gjerë mes të gjithë atyre që e mbështesin demokracinë si sistem shoqëror, pavarësisht ndarjeve ideologjike, përmes një procesi thelbësisht demokratik, më duket si një risi, por edhe si një qasje efektive.”
Vuçiç, 56 vjeç, ka dominuar skenën politike serbe për më shumë se një dekadë. Ai ka qenë një nacionalist i vijës së ashpër dhe ministër i Informacionit gjatë epokës së Sllobodan Millosheviç dhe luftërave të viteve ’90; më vonë, ai shërbeu si zëvendëskryeministër (2012-2014) dhe kryeministër (2014-2017). Në vitin 2017 u bë president i Serbisë, një funksion kryesisht ceremonial, por vazhdoi të mbante nën kontroll të rreptë partinë e tij dhe qeverinë.
“Ne jemi të rinj që kemi mbështetjen e shumicës së qytetarëve, që luftojmë për një shoqëri demokratike dhe të drejtë dhe që dëshirojmë më në fund të jetojmë në paqe”, shprehet një studente.
Lëvizja protestuese studentore është rritur duke u bërë një nga forcat politike më të fuqishme në vend dhe përbën kërcënimin më të madh deri më tani për sundimin e Aleksandar Vuçiç.
Sondazhi i vetëm i publikuar këtë muaj, nga New Serbian Political Thought (NSPM) më 20 tetor, tregoi se lista e kandidatëve të studentëve ishte përpara Partisë Progresive Serbe (SNS) të Vuçiçit me 44.5% të votave kundrejt 42.7%, megjithëse duket se Vuçiç vazhdon të jetë i favorizuar.
“Po dëshmojmë një krizë të demokracisë përfaqësuese në Evropë, dhe ndoshta në të gjithë botën demokratike, dhe kjo lëvizje është një nga ato që e nxori në pah këtë çështje dhe ofroi një alternativë”, thotë Katarina Popoviç, vëzhguese zgjedhore.
Pyetja e madhe është se si do të qeverisin studentët nëse fitojnë të dielën. Vuçiç është një figurë e rëndësishme ndërkombëtare, duke menaxhuar një akt delikat balancimi që kërkon lidhje më të ngushta me Kinën, një investitor të madh, dhe Rusinë, aleatin tradicional të Serbisë dhe furnizuesin kryesor të gazit natyror, ndërsa lë derën hapur për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian edhe pse e ka procesin e pranimit të bllokuar.
Lista e studentëve kryesohet nga kardiologu Ilija Srdanoviç, megjithëse ata kanë thënë se kjo nuk do të thotë se ai do të bëhet kryeministër nëse fitojnë. Ka pak detaje se si studentët do të fillojnë të përmbushin premtimet e tyre për të luftuar korrupsionin, për të promovuar transparencën, për të krijuar liri më të madhe të medias dhe për të zbatuar reformën arsimore në vend.
Në lidhje me Kosovën, qëndrimi i studentëve serbë ka qenë po aq i ashpër sa ai i partive më nacionaliste në Serbi. Studentët serbë, të cilët aktualisht përfaqësojnë lëvizjen më të fortë opozitare ndaj liderit autoritar Aleksandar Vuçiç, publikuan në maj të këtij viti të ashtuquajturin “Memorandum për Kosovën dhe Metohinë”, gjë që shkaktoi polemika të forta si në Serbi, ashtu edhe jashtë saj.
Ndërkohë, shqiptarët në Luginën e Preshevës konkurrojnë në zgjedhje me një listë të përbashkët, të quajtur “Koalicioni Shqiptar”, e cila është një listë e përbashkët e tetë partive politike shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja. Lista me numrin 17 në fletëvotim drejtohet nga Shaip Kamberi nga Partia për Veprim Demokratik.
Marrëveshja u arrit më 29 shtator 2026 në Prishtinë, në prani të Kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti. Çështjet kryesore për të cilat shqiptarët kërkojnë zgjidhje janë ndalimi i pasivizimit diskriminues të adresave të shqiptarëve, përfaqësimi në institucionet shtetërore të Serbisë, mbrojtja dhe përdorimi i gjuhës e simboleve shqipe, si dhe njohja e diplomave.
