Shefja e diplomacisë së Bashkimit Europian, Kaja Kallas, ka kërkuar që mosmarrëveshjet dypalëshe të mos pengojnë procesin e zgjerimit të BE-së, në një kohë kur Kroacia po kushtëzon përparimin e negociatave të Malit të Zi me zgjidhjen e disa çështjeve të pazgjidhura mes dy vendeve.
“Është shumë e rëndësishme që të mos i trajtojmë proceset e zgjerimit përmes mosmarrëveshjeve dypalëshe. Europa është një kontinent shumë i vogël dhe, për këtë arsye, duhet të jemi më të fortë së bashku me vendet e tjera europiane”, deklaroi Kallas para pjesëmarrjes në mbledhjen e Këshillit Europian në Bruksel.
Deklarata e saj vjen në një moment delikat për aspiratat europiane të Malit të Zi, i cili konsiderohet vendi më i avancuar mes shteteve kandidate dhe synon të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Europian deri në vitin 2028.
Megjithatë, mosmarrëveshjet e pazgjidhura me Kroacinë rrezikojnë të ngadalësojnë këtë proces. Në një dokument të dërguar të hënën qeverive të vendeve anëtare të BE-së, Zagrebi ka paraqitur 8 kërkesa konkrete që Podgorica duhet të adresojë përpara përfundimit të negociatave të anëtarësimit.
8 kërkesat e Kroacisë ndaj Malit të Zi
Çështjet e ngritura nga Kroacia lidhen kryesisht me pasojat e luftërave që shoqëruan shpërbërjen e ish-Jugosllavisë në vitet 1990. Ato përfshijnë krimet e luftës, personat e zhdukur, trajtimin e të burgosurve, pretendimet pronësore dhe mosmarrëveshjet për kufirin tokësor e detar.
“Kroacia dëshiron sinqerisht të kthejë faqen e këtij kapitulli të dhimbshëm të historisë sonë të përbashkët dhe të ndërtojë një marrëdhënie me Malin e Zi të orientuar drejt së ardhmes. Megjithatë, besimi i ndërsjellë dhe pajtimi i vërtetë e i qëndrueshëm nuk mund të ndërtohen pa zgjidhur këto çështje”, thuhet në dokumentin e autoriteteve kroate.
Një nga kërkesat më të ndjeshme lidhet me kompensimin e rreth 300 shtetasve kroatë që u mbajtën dhe u keqtrajtuan në kampin e të burgosurve të Morinjit, në Mal të Zi, nga tetori i vitit 1991 deri në gusht të vitit 1992.
Gjatë konfliktit, në këtë kamp u dërguan me forcë civilë kroatë dhe robër lufte.
Zagrebi kërkon gjithashtu që pllaka përkujtimore e vendosur në ish-kamp të mbetet përgjithmonë e dukshme. Rreth saj është instaluar një strukturë e madhe metalike pas protestave të grupeve nacionaliste malazeze.
Një tjetër çështje e pazgjidhur është fati i 14 personave që rezultojnë ende të zhdukur nga lufta e pavarësisë së Kroacisë. Autoritetet kroate kërkojnë ndihmën e Podgoricës për gjetjen e eshtrave të tyre, duke e cilësuar këtë si një çështje të rëndësishme humanitare që ende nuk ka marrë zgjidhje.
Kroacia kërkon gjithashtu që përgjegjësia komanduese për krimet e kryera ndaj civilëve në Morinj të merret në konsideratë në çështjet që lidhen me personat e dënuar për krime lufte.
Mosmarrëveshjet pronësore përbëjnë një tjetër pikë të rëndësishme. Zagrebi kërkon zgjidhjen e pretendimeve të familjeve kroate, të cilat, sipas dokumentit, janë privuar në mënyrë të paligjshme nga pronat e tyre që prej fillimit të viteve 1990, pa marrë kompensimin e duhur.
Dokumenti ngre gjithashtu shqetësime për trajtimin e pabarabartë të rasteve të ngjashme pronësore, duke iu referuar një ligji të vitit 2021 që mundësoi kthimin e tokave në një zonë të banuar kryesisht nga pakica shqiptare në Mal të Zi.
Në listën e kërkesave përfshihet edhe kthimi i anijes stërvitore me vela Jadran, e cila ndodhet nën kontrollin e Malit të Zi që prej shpërbërjes së Jugosllavisë në vitin 1991.
Së fundmi, Kroacia kërkon zgjidhjen e mosmarrëveshjeve për kufirin tokësor dhe atë detar mes dy vendeve, në përputhje me qëndrimet e Komisionit të Arbitrazhit të Konferencës për Jugosllavinë.
Mali i Zi ka mbyllur 21 nga 33 kapitujt e negociatave
Pavarësisht mosmarrëveshjeve me Zagrebin, Mali i Zi ka shënuar përparim në rrugën drejt anëtarësimit. Të hënën, vendi përmbylli negociatat në tri fusha të tjera: statistikat, politikat ekonomike dhe punësimi, duke e çuar në 21 numrin e kapitujve të mbyllur nga 33 gjithsej.
Megjithatë, Kroacia po bllokon përparimin në katër fusha të tjera, që lidhen me transportin, marrëdhëniet me jashtë, të drejtat themelore dhe çështjet e brendshme. Meqenëse procesi i anëtarësimit në BE kërkon miratimin e shteteve anëtare, Zagrebi ka ndikim të drejtpërdrejtë mbi ecurinë e negociatave të fqinjit të tij.
Kroacia, e cila u anëtarësua në Bashkimin Europian në vitin 2013, ka ende një mosmarrëveshje kufitare të pazgjidhur me Slloveninë. Megjithatë, kjo nuk e pengoi anëtarësimin e saj në bllok. Në dokument, autoritetet kroate këmbëngulin se kanë mbështetur vazhdimisht integrimin europian të Malit të Zi, duke kërkuar njëkohësisht zgjidhjen e çështjeve dypalëshe.
“Pavarësisht përpjekjeve të vazhdueshme të Kroacisë dhe qasjes konstruktive, asnjë nga çështjet e pazgjidhura nuk është adresuar deri më tani”, thuhet në dokument.
Përplasja mes qëndrimit të Kallas, e cila kërkon që mosmarrëveshjet dypalëshe të mos bëhen pengesë për zgjerimin, dhe kushteve të vendosura nga Zagrebi vë në pah sfidën me të cilën përballet BE-ja: të ruajë besueshmërinë e procesit të anëtarësimit, ndërsa u kërkon vendeve kandidate të zgjidhin mosmarrëveshjet e trashëguara nga e kaluara.
