Pandemia e COVID-19 ka ndikuar ndjeshëm në mënyrën e konsumit, duke përshpejtuar përhapjen e blerjeve online dhe duke e kthyer tregtinë elektronike nga një alternativë e përdorur nga një pjesë e kufizuar e konsumatorëve në një kanal të rëndësishëm të blerjeve të përditshme.
Sipas të dhënave të publikuara për vitin 2024, rreth 43% e individëve të moshës 16–74 vjeç kanë kryer blerje online, ndërsa krahasuar me periudhën para pandemisë vihet re një rritje e konsiderueshme e këtij aktiviteti. Kategoritë më të zakonshme të blerjeve online përfshijnë veshjet, këpucët dhe aksesorët, të ndjekura nga ushqimet dhe produktet e porositura përmes internetit. Një pjesë e konsiderueshme e shitjeve realizohet përmes rrjeteve sociale, ku porositë kryhen drejtpërdrejt nëpërmjet mesazheve ose platformave digjitale.
Zgjerimi i këtij aktiviteti është reflektuar edhe në numrin e subjekteve të regjistruara. Në vend janë identifikuar rreth 2 016 biznese që ushtrojnë veprimtari në tregti dhe shërbime online, prej të cilave rreth 68% janë të përqendruara në Tiranë. Për nga forma e organizimit, rreth 76% funksionojnë si persona fizikë, ndërsa rreth 23% janë të organizuara si persona juridikë. Këto të dhëna janë përfshirë në planifikimin operacional të administratës tatimore për sektorin e tregtisë dhe shërbimeve online.
Megjithatë, rritja e shpejtë e sektorit shoqërohet me risqe të konsiderueshme të informalitetit dhe të mosrespektimit të detyrimeve fiskale. Për këtë arsye, administrata tatimore ka parashikuar kontrolle dhe masa të posaçme për identifikimin e subjekteve të paregjistruara, verifikimin e qarkullimit të deklaruar dhe kontrollin e detyrimeve tatimore.
Tipologjitë kryesore të aktivitetit online
Aktiviteti ekonomik online mund të ndahet në disa forma kryesore, të cilat paraqesin karakteristika dhe risqe të ndryshme fiskale:
1. Shitja online e mallrave
Kjo kategori përfshin shitjet përmes faqeve të tregtisë elektronike, rrjeteve sociale, aplikacioneve dhe kanaleve të tjera digjitale. Porositë mund të kryhen përmes një shporte elektronike ose drejtpërdrejt përmes komunikimit me shitësin.
Rreziku kryesor: subjekte ose individë që zhvillojnë aktivitet të rregullt tregtar, kanë numër të konsiderueshëm ndjekësish dhe realizojnë shitje të vazhdueshme, por nuk janë të regjistruar ose deklarojnë një nivel qarkullimi dukshëm më të ulët se aktiviteti real.
2. Reklamimi online
Këtu përfshihet ofrimi i hapësirave reklamuese dhe publikimi i njoftimeve me pagesë në portale, faqe interneti dhe rrjete sociale. Aktiviteti mund të lidhet me reklamimin e produkteve, shërbimeve, pasurive të paluajtshme, automjeteve apo mallrave të tjera.
Rreziku kryesor: të ardhurat nga reklamat ose shërbimet promocionale mund të mos regjistrohen dhe të mos shoqërohen me dokumentacionin dhe faturimin përkatës.
3. Telemarketingu dhe shitjet përmes telefonit
Ky model përfshin kontaktimin e konsumatorëve përmes telefonit për ofrimin dhe shitjen e produkteve ose shërbimeve, shpesh i kombinuar me promovimin në internet dhe rrjete sociale.
Rreziku kryesor: përdorimi i pagesës në dorëzim dhe shpërndarjes përmes korrierit mund të krijojë vështirësi në evidentimin e plotë të shitjeve dhe të ardhurave, veçanërisht kur transaksionet nuk regjistrohen në mënyrë të rregullt.
4. Shërbimet postare dhe të korrierit
Operatorët postarë dhe shërbimet e korrierit kanë një rol të rëndësishëm në realizimin e shitjeve online, veçanërisht në rastet kur porosia dërgohet dhe pagesa kryhet në momentin e dorëzimit.
Rreziku dhe mundësia e kontrollit: të dhënat mbi dërgesat dhe arkëtimet mund të përdoren për të krahasuar volumin real të aktivitetit me qarkullimin e deklaruar nga subjektet. Në këtë mënyrë, informacioni i disponueshëm nga shërbimet e shpërndarjes mund të ndihmojë në identifikimin e mospërputhjeve fiskale.
Risqet kryesore fiskale
Nga analiza e sektorit mund të evidentohen pesë kategori kryesore rreziku:
1. Mosregjistrimi i subjekteve që shesin online
Një nga risqet kryesore është zhvillimi i aktivitetit tregtar përmes rrjeteve sociale ose platformave digjitale pa regjistrimin përkatës dhe pa pajisjen me numrin identifikues të tatimpaguesit. Aktiviteti online mund të jetë i vazhdueshëm dhe me volum të konsiderueshëm, ndërkohë që subjekti nuk figuron si biznes i regjistruar.
2. Nëndeklarimi i qarkullimit
Një tjetër rrezik lidhet me deklarimin e një qarkullimi më të ulët se ai i realizuar në të vërtetë. Ky problem mund të jetë veçanërisht i vështirë për t’u evidentuar në rastet e pagesave në dorëzim, ku transaksioni ekonomik dhe arkëtimi mund të zhvillohen jashtë kanaleve të pagesave elektronike.
Për transaksionet ndërkufitare ekzistojnë gjithashtu mekanizma të posaçëm raportimi dhe shkëmbimi të të dhënave, të cilët krijojnë mundësi më të mëdha për administratat tatimore për të identifikuar dhe analizuar aktivitetin ekonomik.
3. Punësimi i padeklaruar
Zhvillimi i aktivitetit online mund të shoqërohet me përdorimin e punonjësve pa deklarimin e plotë të marrëdhënies së punës. Rreziku përfshin edhe situatat ku puna e kryer në mënyrë të vazhdueshme paraqitet si një marrëdhënie e pavarur shërbimi, me qëllim shmangien e detyrimeve që lidhen me punësimin.
4. Pagat e padeklaruara ose të nëndeklaruara
Një tjetër problem është deklarimi i pagave në nivele më të ulëta se pagesa reale ose kryerja e një pjese të pagesës jashtë sistemit të deklarimit. Kjo sjell jo vetëm shmangie të detyrimeve tatimore, por edhe deformim të të drejtave dhe kontributeve të punonjësve.
5. Shmangia e detyrimeve të TVSH-së
Mosdeklarimi ose nëndeklarimi i qarkullimit mund të përdoret gjithashtu për të shmangur detyrimet që lidhen me regjimin e TVSH-së. Për këtë arsye, verifikimi i pragjeve përkatëse dhe krahasimi i qarkullimit të deklaruar me aktivitetin real përbëjnë elemente të rëndësishme të kontrollit fiskal.
Tregtia dhe shërbimet online përbëjnë një sektor në rritje të ekonomisë shqiptare dhe kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si konsumatorët blejnë mallra dhe shërbime. Megjithatë, zhvillimi i shpejtë i këtij sektori ka krijuar edhe sfida të reja për administrimin fiskal.
